Życzenia Świąteczne
Wesołych Świąt życzy Czytelnikom portalu Redakcja!
fot. Wikipedia
Boże Narodzenie
W tradycji chrześcijańskiej tak nazwano święto upamiętniające narodziny Jezusa Chrystusa. Jest to liturgiczne święto stałe, przypadające na 25 grudnia (wg kalendarza gregoriańskiego).
W Kościołach, które nadal celebrują liturgię według kalendarza juliańskiego (Kościoły wschodnie, głównie Kościół prawosławny), Boże Narodzenie przypada obecnie 7 stycznia.
Geneza
Najstarszym znanym nam dziś autorem, który pisał o narodzinach Jezusa w grudniu, jest Hipolit. W datowanym na 204 r.n.e. Komentarzu do Księgi Daniela (4,23,3) pisał on: Pierwsze przyjście Pana naszego wcielonego, w którym narodził się w Betlejem miało miejsce ósmego dnia przed kalendami styczniowymi (tzn. 25 grudnia)
Dzień 25 grudnia, jako datę dzienną obchodzenia pamiątki Bożego Narodzenia, podał też rzymski historyk Sekstus Juliusz Afrykański w swojej Chronographiai, w roku 221 r.n.e.
W 274 r.n.e., w tym dniu cesarz Aurelian nakazał obchodzenie nowego święta, synkretycznego kultu Sol Invictus.
W IV wieku, w okresie gdy chrześcijaństwo zyskało w Rzymie status religii państwowej i zaczęło zdobywać popularność, w miejsce święta Sol Invictus zaczęto obchodzić święto Bożego Narodzenia. Pierwszą zachowaną wzmianką o publicznym celebrowaniu tego święta jest notatka w Chronografie z 354 r., znajdującym się w zbiorach Biblioteki Watykańskiej.
Inny pogląd głosi, że święto Bożego Narodzenia zostało przyjęte przez Kościół po zwycięstwie cesarza Konstantyna Wielkiego nad Maksencjuszem w 312 roku lub Licyniuszem w 324 r.
Warto dodać także, że w II-IV wieku, 25 grudnia przypadał na dzień urodzin Mitry (Mitra z sankr. mitra – przyjaciel, partner lub porozumienie, przyjaźń; w mitologii indyjskiej bóg wedyjski z grupy Aditjów, najczęściej wymieniany w tekstach wraz z Waruną). Przyjęcie tej daty za datę narodzin Jezusa może się wiązać z chęcią wyrugowania pogańskiego kultu wśród Rzymian. Prawdopodobnie więc, geneza daty świąt Bożego Narodzenia jest bardziej skomplikowana, ponieważ składają się na nią nie tylko dawne kulty solarne, ale także uwarunkowania związane z ówczesną polityką Kościoła.
Zwyczaje
W niektórych Kościołach chrześcijańskich święta Bożego Narodzenia zaczynają się od dnia poprzedzającego rocznicę narodzin Jezusa – Wigilii (wieczór 24 grudnia), zwanej w Polsce regionalnie Gwiazdką lub Godami. Punktem kulminacyjnym dnia jest uroczysta kolacja, do której tradycja nakazywała zasiadać po pojawieniu się na niebie pierwszej gwiazdki – zwyczaju upamiętniającego gwiazdę prowadzącą Trzech Króli do stajenki.
Polska literatura kulinarna podaje, że liczba gości w czasie wieczerzy wigilijnej powinna być parzysta (plus jeden talerz dla nieobecnych/zmarłych/niespodziewanych przybyszów/Dzieciątka). Natomiast nie ma zgodności co do liczby potraw: według niektórych źródeł powinna ona wynosić 12, zaś w innych podkreśla się, że winna być nieparzysta: 13 u magnatów, 11 u szlachty, 9 u mieszczaństwa.
O północy w kościołach rzymskokatolickich rozpoczyna się uroczysta msza zwana Pasterką. Następny dzień (25 grudnia) jest nazywany Bożym Narodzeniem, a 26 grudnia to w Polsce drugi dzień świąt obchodzony na pamiątkę św. Szczepana, pierwszego męczennika za wiarę chrześcijańską. Kolorem liturgicznym w okresie Bożego Narodzenia jest kolor biały.
W krajach o tradycji katolickiej, prawosławnej i protestanckiej pierwszy dzień Bożego Narodzenia jest dniem wolnym od pracy. W większości krajów wolny od pracy jest również drugi dzień Bożego Narodzenia.
fot. Wikipedia
Atrybuty Bożego Narodzenia
Większość symboli Bożego Narodzenia ma swoje źródło w wierzeniach pogańskich. Choinka od wieków była podczas przeróżnych świąt obwieszana świecidełkami. Ostrokrzew służył Celtom do obłaskawiania chochlików, a jemioła do praktyk okultystycznych. Również wyznawcy Mitry i osoby obchodzące rzymskie Saturnalia obdarowywały się prezentami.
W Polsce, w większości rodzin, Boże Narodzenie jest obchodzone jako święto gromadzące wielu krewnych. Typowymi atrybutami są:
- opłatek
- kolędy
- choinka (często i szopka)
- (pierwsza) gwiazdka
- karp
- makówki – potrawa wigilijna ze Śląska, w której podstawowe składniki to: mak, chałka, mleko, masło, miód lub cukier i bakalie
- barszcz z uszkami
- pierogi z grzybami
- piernik
- kutia – tradycyjna potrawa ukraińskiej, białoruskiej, litewskiej i polskiej kuchni kresowej.
- moczka – śląska potrawa przyrządzana ze specjalnego rodzaju piernika i bakalii z dużą ilością wody, w której moczy się składniki.
- kompot z suszonych owoców (śliwki, jabłka, gruszki)
- prezenty
- oraz postać obdarowująca dzieci i dorosłych prezentami.
Zazwyczaj rolę tę pełni fikcyjny Święty Mikołaj (którego pierwowzorem była jednak autentyczna postać), ale w zależności od regionu może być to: Dzieciątko (Górny Śląsk), Aniołek (Galicja) lub Gwiazdor (Wielkopolska, Kujawy, Pomorze). Wśród Polaków na Kresach Wschodnich może być to także Dziadek Mróz.
Święta historyczne zbieżne czasowo z Bożym Narodzeniem
Przesilenie zimowe
Obrzędy związane z przesileniem zimowym obchodzono już w epoce kamienia (tak przynajmniej sugerują niektóre teorie dotyczące przeznaczenia kamiennych kręgów megalitycznych, które jakoby umożliwiały przewidywanie zmian w przyrodzie). U Słowian, już we wczesnym średniowieczu, było to święto obchodzone pod postacią Godowego Święta (uznawanego za początek nie tylko nowego roku słonecznego, ale też liturgicznego oraz wegetacyjnego.
Rzymskie Saturnalia
W dniach od 17 do 24 grudnia w Rzymie obchodzono Saturnalia – święto ku czci Saturna. Okres ten, przypadający w okolicy przesilenia zimowego (w starożytności wypadało to 24 grudnia), był czasem zabawy i obdarowywania się podarkami. Z czasem połączono to święto z obchodami Nowego Roku. Saturnalia obchodzono także w czasach późnego cesarstwa pod zmienioną nazwą – Brumalia (przy zachowaniu większości wcześniejszych tradycji).
Perski kult Mitry
Innym świętem „pogańskim” był perski kult Mitry, szlachetnego bóstwa słońca, który narodził się w ubogiej grocie. Ono również przypadało w okresie przesilenia zimowego, a dokładniej 25 grudnia, który to dzień był dniem narodzin Mitry.
Sol Invictus
U schyłku Cesarstwa Rzymskiego, za panowania cesarza Aureliana powstał nowy kult synkretyczny, łączący w sobie elementy mitraizmu, kultu El Gabala i bóstwa solarnego Sol. Obchodzone 25 grudnia, święto ku czci Sol Invictus, było świętem państwowym i pierwszy raz jest poświadczone źródłowo w roku 354, za panowania cesarza Juliana Apostaty. Kościół pod koniec IV wieku przepisał w tym dniu obchodzenie świąt Bożego Narodzenia.
fot. Wikipedia
Pamiętając o ponadekumenicznym charakterze tego Święta, które jest przede wszystkim wyrazem radości i pojednania, chcielibyśmy Wszystkim Naszym Czytelnikom złożyć życzenia Zdrowych, Pogodnych Świąt, pełnych wiary, nadziei i miłości. Życzymy Wam radosnego, pogodnego nastroju oraz serdecznych spotkań w gronie rodziny i wśród przyjaciół
Redakcja Arteum.pl
Tekst powstał w oparciu o zbiory Wikipedii